Rok zapisany w języku – pochodzenie nazw miesięcy z wykorzystaniem AI

Początek stycznia to dla mnie zawsze moment szczególny. Uczniowie wracają po przerwie świątecznej, tempo pracy trzeba na nowo wyregulować, a ja sama szukam tematów, które będą lekkie, ciekawe, ale jednocześnie merytoryczne. W tym roku postawiłam na lekcję języka polskiego pod hasłem:

„Rok zapisany w języku – pochodzenie nazw miesięcy”.

To temat, który idealnie łączy język, przyrodę, historię i kulturę, a przy okazji pokazuje uczniom, że język nie jest oderwany od rzeczywistości – wręcz przeciwnie, przechowuje pamięć o dawnym świecie.

Myślę, ze lekcję rozpocznę od prostego pytania:

Którą nazwę miesiąca najłatwiej wyjaśnić i dlaczego?

To pytanie uruchomi uczniowską intuicję. Padną pewnie odpowiedzi typu listopad, lipiec, wrzesień. Dopiero potem wspólnie odkryjemy, że większość polskich nazw miesięcy jest „opisowa” i zakorzeniona w przyrodzie lub pracy naszych przodków.

Trzonem lekcji będzie prezentacja omawiająca pochodzenie nazw miesięcy – od stycznia do grudnia. Zależało mi jednak, aby nie ograniczać się tylko do jednego kanału przekazu.

  

Dlatego sięgnęłam po:

• podcast edukacyjny,

• infografikę porządkującą wiedzę.

Oba materiały przygotowałam za pomocą NotebookLM (bezpłatna wersja). Podcast stanie się dla uczniów ćwiczeniem uważnego słuchania i selekcjonowania informacji, a infografika – wsparciem wizualnym podczas korzystania z karty pracy.

Uczniowie będą mieli za zadanie:

• wyłowić z podcastu jedną zapamiętaną informację,

• znaleźć na infografice miesiące najbardziej związane z przyrodą lub pracą ludzi.

   

Karta pracy, którą przygotowałam, nie jest typowym „sprawdzaniem wiedzy”. Znalazły się w niej:

• zadania utrwalające,

• miejsce na refleksję,

• pytania odnoszące się bezpośrednio do podcastu i infografiki.

Na koniec wróciliśmy do pytania z początku lekcji i sprawdziliśmy, czy po zajęciach odpowiedzi uczniów są takie same – czy może bardziej świadome i uzasadnione.

Prezentacja w pdf jest dostępna <TUTAJ>, a link bezpośrednio do aplikacji canva jest <TUTAJ>. Karta pracy znajduje się <TUTAJ>. Natomiast konspekt lekcji zamieściłam <TUTAJ>. 

Chcę to wyraźnie podkreślić: lekcję przygotowałam z pomocą narzędzi AI, a konkretnie:

• NotebookLM (podcast, prezentacja i infografika),

• Canva (opracowanie wizualne materiałów, wykorzystanie opcji „wyodrębnij tekst" w celu poprawienia błędnie zastosowanych wielkich liter oraz uwypuklenia tekstu).

• ChatGPT (konspekt).

Wszystko w bezpłatnych wersjach.

Dla mnie AI nie jest „gotowcem” ani zagrożeniem, ale asystentem, który:

• porządkuje pomysły,

• oszczędza czas,

• pozwala skupić się na tym, co najważniejsze – pracy z uczniem.

 

Lekcja w ciszy. O tym, jak czasownik potrafi wybrzmieć bez słów

Cisza w szkolnej klasie bywa różnie odbierana. Czasem kojarzy się z dyscypliną, czasem z nudą, a czasem — z nierealnym marzeniem nauczyciela. A jednak cisza może stać się narzędziem dydaktycznym. I to zaskakująco skutecznym.

W klasie 7 przeprowadziłam ostatnio „cichą lekcję”, podczas której uczniowie pracowali nad czasownikiem… bez wypowiadania ani jednego słowa. Brzmi jak wyzwanie? Trochę tak. Ale efekt przerósł moje oczekiwania.

Dlaczego cisza?

W świecie, w którym uczniowie są przebodźcowani dźwiękami, powiadomieniami i ciągłym ruchem, cisza staje się przestrzenią do:

• skupienia,

• uważności,

• głębszego przetwarzania informacji,

• zauważenia własnych myśli.

Cisza nie jest pustką — jest przestrzenią. I właśnie tę przestrzeń postanowiłam wykorzystać.

Jak wyglądała „cicha lekcja”?

Zasada była jedna: nie mówimy.

Uczniowie:

• komunikowali się gestem,

• zadawali pytania na kartkach,

• wymieniali się krótkimi notatkami,

• pracowali indywidualnie i w parach,

• analizowali materiał gramatyczny w absolutnym skupieniu.

Na ławkach pojawiły się kartki, długopisy, strzałki, symbole, mini‑rysunki. Ktoś uniósł brwi, ktoś inny pokazał kciuk w górę, ktoś zapisał pytanie i podał je dalej. W ciszy powstała… rozmowa. Tylko w innym języku.

Co dała ta lekcja?

Efekty były widoczne od razu:

• Uważność — uczniowie naprawdę czytali polecenia, bo nie mogli liczyć na „Pani, a o co chodzi?”.

• Spokój — klasa wyciszyła się w sposób naturalny, bez upominania.

• Głębsze zrozumienie — praca z czasownikiem wymagała analizy, a cisza sprzyjała myśleniu.

• Nowa forma komunikacji — gesty i notatki okazały się zaskakująco skuteczne.

Czasownik w ciszy naprawdę brzmi inaczej. A może raczej: pozwala się usłyszeć.

Czy warto spróbować?

Zdecydowanie tak. „Cicha lekcja” to świetny sposób na:

• przełamanie rutyny,

• uspokojenie klasy,

• wprowadzenie elementu gry i wyzwania,

• pokazanie uczniom, że język to nie tylko mówienie.

Jeśli masz ochotę przeprowadzić podobną lekcję, przygotowałam kartę pracy, którą otrzymali moi uczniowie — wraz z odpowiedziami. Chętnie się nią podzielę. Jest dostępna <TUTAJ>.

Części zdania+ zadania z arkuszy egzaminacyjnych

Budowa zdania pojedynczego, a więc element nauki o języku, nie jest dla wielu uczniów ulubionym zagadnieniem na lekcjach języka polskiego. Wymaga bowiem logicznego myślenia i odwoływania się do nabytej we wcześniejszych latach wiedzy nie tylko o częściach zdania pojedynczego, ale również o częściach mowy. Niestety, my nauczyciele języka polskiego, zdajemy sobie z tego sprawę. 

 

Wiadomo, że zawsze staramy się ułatwić zdobywanie wiedzy i nabywanie nowych umiejętności naszym uczniom. Dlatego w toku egzaminacyjnych powtórek przygotowałam dla moich ósmoklasistów dwie prezentacje dotyczące części zdania, wykorzystując moją ulubioną aplikację, jaką jest canva. Na slajdach umieściłam informacje na temat podmiotów, orzeczeń i pobocznych części zdania. Do prezentacji dołożyłam również screeny zadań dotyczących tych zagadnień, które pojawiły się w arkuszach egzaminacyjnych w latach ubiegłych. 

 

Prezentacje umieściłam na swoim facebookowym profilu, gdzie cieszyły się sporym zainteresowaniem. Dlatego linki do nich zamieszczam tutaj, aby spełniały swą rolę w kolejnych latach.

Prezentacja GŁÓWNE CZĘŚCI ZDANIA

Prezentacja POBOCZNE CZĘŚCI ZDANIA

 

Karty DIXIT sposobem na...

DIXIT to jedna z fantastycznych gier, która za pomocą pięknych kart w zaskakujący sposób szuka wszelkich skojarzeń do grafik, a tym samym zachęca do wspólnego pobudzania wyobraźni w gronie przyjaciół i rodziny.

Jakiś czas temu uczestniczyłam w webinarium prowadzonym przez Monikę Czerkas i Agnieszkę Pietnoczkę. Prelegentki w fantastyczny sposób przedstawiły możliwości kart DIXIT i zaproponowały sposób ich wykorzystania na języku polskim. Na bazie ich propozycji stworzyłam prezentację w moim ukochanym narzędziu - genially (instrukcję, jak przygotować interaktywny slajd, umieściłam TUTAJ).

Poniższa prezentacja  zawiera "pigułkę" pomysłów omawianych w czasie spotkania przez autorkę bloga Blue School. Po najechaniu kursorem myszki na interaktywny element otworzy się chmurka z krótkim opisem zasygnalizowanego hasłowo sposobu na DIXIT w czasie zajęć języka polskiego.

Oprócz zamieszczonych na slajdzie dixitowych inspiracji, chciałabym zaproponować jeszcze dwa pomysły, z których ja często korzystam w czasie spotkań z młodzieżą. 

W czasie zajęć z wychowawcą rozkładamy karty na stoliku bądź ławce i prosimy uczniów, aby podeszli do wyłożonych kart,przyjrzeli się im i wybrali jedną ilustrację, która będzie kojarzyła im się z jedną osobą w klasie. Następnie uczniowie wychodzą na środek sali lub też z własnego miejsca pokazują, jaką kartę wybrali i  opowiadają (chwilowo nie zdradzając imienia) o osobie, której ta karta dotyczy. Pozostali uczniowie z klasy na podstawie usłyszanego opisu odgadują, o kim akurat była mowa. Następnie mówca potwierdza lub zaprzecza przypuszczeniom koleżanek i kolegów.

Podobny trick można z powodzeniem zastosować na lekcji języka polskiego w czasie powtórek do egzaminu, jeśli chodzi o bohaterów literackich. W tym przypadku, uczniowie wybierają kartę, która według nich najtrafniej reprezentuje bohatera literackiego. Następnie uczeń przedstawia powody swojego wyboru i uzasadnia go. Dodatkowo poszerzamy zakres wypowiedzi ucznia o gatunek i rodzaj utworu, z jakiego pochodzi bohater.

Kolejny pomysł, jaki wykorzystuję na lekcji języka polskiego, dotyczy tworzenia spójnej historii. 

Każdemu uczestnikowi zajęć rozdajemy losowo po jednej karcie. Uczniowie przyglądają się przez moment swojej grafice Następnie tłumaczymy, że zadaniem całej klasy będzie opowiedzenie pewnej spójnej historii, wykorzystując elementy zamieszczone na obrazkach. Dodatkowym utrudnieniem jest fakt, że przedstawione przez uczniów wydarzenia muszą być powiązane zasadą przyczynowo-skutkową,a zatem uczniowie muszą słuchać siebie wzajemnie, aby nie popełnić żadnego błędu logicznego.

Ciekawym zastosowaniem kart DIXIT na lekcjach języka polskiego jest sposób, o którym pisała na fanpage'u Agata Karolczyk - Kozyra, czyli Kreatywny polonista. Agata zaproponowała, aby karty rozłożyć na stole i umożliwić uczniom przyjrzenie się im.  Następnie uczniowie wybierają tę z kart, którą mogą dopasować do treści omawianych na lekcji lektur. Oczywiście, uczniowie opowiadają o tym, co spowodowało, że dokonali takiego a nie innego wyboru. 

W czasie pandemii firma Rebel zamieściła zestaw kart DIXIT do bezpłatnego pobrania w formacie print&play TUTAJ

Można je pobrać, wydrukować, zalaminować i przeprowadzić z ich udziałem ciekawą lekcję. 

Dziś ukazał się bardzo ciekawy post na funpage'u WIDZIANE OCZAMI NAUCZYCIELA dotyczący kart metaforycznych i sposobu pracy z nimi.

 Zachęcam do zapoznania się z tym i innymi pomysłami autorki profilu.

Innowacja "Tangramy układamy, polonistyczne treści utrwalamy"

Tangram – co  to jest i jak się go układa?

Czyli krótka historia o tym, jak nauczać interdyscyplinarnie

Przeprowadzasz innowację pedagogiczną w szkole? A może szukasz nowych pomysłów na ciekawe lekcje? Chcesz skutecznie utrwalić materiał ze swoich lekcji? A gdyby tak nie ograniczać się tylko do jednego przedmiotu? Odpowiedzią na te pytania jest jedno słowo: tangram. Co to jest? Jak się nim posługiwać i jednocześnie ćwiczyć kilka umiejętności? Przeczytaj i zobacz, jak urozmaicić swoje zajęcia.

 

Tangram – chińska układanka

Najprościej mówiąc, tangram to układanka. Pochodzi z Chin i ma już 3000 lat. Może być papierowa lub drewniana, kolorowa albo jednolita. Powstała na bazie kwadratu, który rozcina się na 7 części (tanów) – geometrycznych kształtów. Są to: kwadrat, równoległobok i pięć trójkątów różnej wielkości.

Celem łamigłówki jest ułożenie konkretnego obrazka przy wykorzystaniu elementów układanki.

Ale co w tym trudnego?

Ano to, że wzór obrazkowy nie jest podzielony na kształty. Mamy zatem jedynie zarys, a całą kombinację musimy obmyślić samodzielnie.

Sprytni Chińczycy tak podzielili figury, że tangram daje możliwość ułożenia niezliczonej liczby kombinacji.

A co można ułożyć z tanów?

Właściwie wszystko. Mogą to być kształty przedmiotów, zwierząt, sylwetki ludzi, litery i cyfry.

Co tylko wyobraźnia zapragnie!

 

 

Jak układać tangram? Najważniejsze zasady

Układanie tangramu jest dość proste. Oto kilka zasad:

·       żadna figura nie może nachodzić na drugą,

·       figury mogą się stykać bokami,

·       tany można układać w każdą stronę,

·       w każdym obrazku trzeba wykorzystać wszystkie figury.

 

Pomysły na wzory tangramu można czerpać, skąd tylko się da. To trochę jak rysowanie z natury ­– inspiracją może być nawet najmniejszy przedmiot codziennego użytku.

 

Jakie umiejętności ćwiczy tangram?

Czyli innowacja pedagogiczna inaczej

 

Nic tak nie zabija porządnego nauczania, jak nuda. Dlatego wspólnie z Marcinem Michalikiem opracowałam innowację pedagogiczną, która zakłada wykorzystanie tangramów na lekcji języka polskiego. Zgodę współautora oczywiście uzyskałam.

Innowacja o nazwie Tangramy układamy, polonistyczne treści utrwalamy pomaga uczniom w zdobyciu lub utrwaleniu wiedzy. Chcemy, by została z nimi dłużej, niż do dzwonka :-)

Na zajęciach języka polskiego układanie tangramu utrwala treści literackie, gramatyczne lub ortograficzne.

Nasz pomysł zakłada, że powtarzanie materiału wychodzi najlepiej, kiedy mózg angażuje się na wielu płaszczyznach.

Dodatkowo wycinanie i układanie figur:

·      wpływa na motorykę małą,

·    rozwija percepcję wzrokową i koordynację wzrokowo-ruchową (figury należy przenieść w odpowiedni sposób, ułożyć je, potem przykleić), ćwicząc jednocześnie orientację przestrzenną.

Ze strony wydawnictwa Alexander pochodzi ten fragment:

Tangram to świetne ćwiczenie wyobraźni, spostrzegawczości, koncentracji i pamięci.

 

TUTAJ można zobaczyć dokumenty innowacji i zainspirować się naszym materiałem.

Jak się robi tangram?

I co, gdyby myślenie matematyczne połączyć z wiedzą np. polonistyczną czy językową?

Dobre pytanie.

Przecież na pierwszy rzut tangram kształci kompetencje matematyczne – kojarzenie, rozumowanie, logiczne myślenie.

I właśnie tu wkracza nasz pomysł. Układanie tangramu z informacjami z języka polskiego łączy pracę obu półkul mózgowych. Uczeń po prostu lepiej, szybciej i na dłużej zapamięta konkretny dział. Doskonałym pomysłem jest także użycie tangramu w nauczaniu języków obcych.

 

Każdy tangram, który łączy kilka dziedzin, robi się oddzielnie. Mimo że w sieci istnieją generatory tangramów online, to umieszczanie w nich informacji słownych jest niemożliwe.

Kiedyś stworzenie jednej układanki oznaczało robotę zupełnie analogową; teraz (całe szczęście!) korzystam z narzędzi Google.

Sam proces tworzenia jest oczywiście tajemnicą, więc zdradzić jej nie mogę :-)

 

Powiem za to, że za każdym razem powstaje małe dzieło sztuki. A to dlatego, że tangram opowiada historię – tworzy w głowie ucznia graficzne odwzorowanie często trudnych do ogarnięcia tematów. I może być pretekstem do dyskusji lub wstępem do opowiadania.

 

A sam temat, stopień trudności czy właśnie kształt dobierać można do indywidualnych potrzeb i grupy wiekowej.

W zagadnieniach literackich lub kulturowych pole manewru jest nieograniczone – efekt układanki może nawiązywać do bohaterów, miejsc czy wydarzeń. I tak, np. kształt ryby będzie pomocny w omawianiu Quo vadis (jako znak chrześcijan), a kaplica pomoże w Dziadach.

Można więc powiedzieć, że układanie tangramów ma w sobie coś z mnemotechniki.

 

Tangram to gra terapeutyczna

 

Układanie tangramu można zaproponować zamiast puzzli – dzieciom i dorosłym. Szczególnie dobrze sprawdzi się jako trening pamięci u seniorów oraz w rozmaitych terapiach, np. Alzheimera. A w szkole – na rewalidacji.

Z takimi osobami można nie tylko układać wzory na podstawie obrazka, ale także sortować kolorami i wielkością, tworzyć ciągi i piramidy lub odrysowywać kształty.

 

Można pokusić się o stwierdzenie, że ta z pozoru prosta, chińska układanka nie bez powodu przetrwała tysiące lat. Jej twórcy (niektóre źródła podają, że byli to tybetańscy mnisi) doskonale wiedzieli, co robią :-)

A Ty jakie masz sposoby na zajęcia interdyscyplinarne? Podziel się nimi w komentarzu!

Moje tangramy można zobaczyć TUTAJ.

 

 

Walentynkowe aktywności

Zamieszczam kilka pomysłów na walentynkowe aktywności dla uczniów szkoły podstawowej.

 Z okazji święta zakochanych zaproponuję uczniom:

- pracę nad instrukcją dbania o serce;

 

- doskonalenie się w rozpoznawaniu form czasownika;

- ćwiczenie się w rozpoznawaniu środków stylistycznych;

 

- określanie form gramatycznych wyrazów:

 

 

Dla nauczycieli - czytelników mojego bloga - przygotowałam również kilka banerów, które uatrakcyjnią widok strumienia w aplikacji Teams.

 

 

O tym, jak je wykorzystać, mówię w filmiku.

 

Karty graficzne i banerkowe pliki można pobrać tutaj ----> KLIK

Linki do genialkowych tablic można skopiować:

https://view.genial.ly/601bf0422c49930d3852e864/interactive-content-walentynkowe-czasowniki

https://view.genial.ly/60182f3c1dd3780d758597ba/interactive-content-walentynkowe-kolo-fortunyhttps://view.genial.ly/60182f3c1dd3780d758597ba/interactive-content-walentynkowe-kolo-fortunyhttps://view.genial.ly/60182f3c1dd3780d758597ba/interactive-content-walentynkowe-kolo-fortuny
https://view.genial.ly/60182f3c1dd3780d758597ba/interactive-content-walentynkowe-kolo-fortuny

Moje wcześniejsze propozycje walentynkowe znajdziecie tutaj -----> KLIK.