„Pajączek na rowerze” w praktyce – pomysł na cykl pracy z lekturą

 Nieustannie szukam sposobów, by lektura stała się dla uczniów doświadczeniem, a nie tylko „materiałem do opracowania”. Pajączek na rowerze Ewy Nowak idealnie się do tego nadaje – bliska uczniom tematyka, bohaterowie w ich wieku, emocje, relacje rodzinne i pierwsze uczucia. Poniżej przedstawiam propozycję cyklu lekcji opartą na aktywizujących metodach i pomocach, które już mam w swojej klasowej „skrzynce narzędzi”: kartach pracy, tangramie, kartach taboo, grze „Ja mam… kto ma…”, „Dwóch prawdach i fałszu”, patyczkach z pytaniami oraz kartach pracy z frazeologizmami do słowa miłość i serce.

 

Lekcja 1. Wchodzimy w świat przedstawiony

Cel: uporządkowanie podstawowych informacji o lekturze

Zaczynam od pracy z kartą pracy dotyczącą świata przedstawionego (czas, miejsce, narrator, bohaterowie). Uczniowie pracują w parach – jedna osoba analizuje czas i miejsce akcji, druga narratora i bohaterów, a następnie uzupełniają całość wspólnie.
Na koniec (ale równie dobrze możemy od tego zacząć) krótka aktywność: gra „Ja mam… kto ma…” – pytania dotyczą faktów z lektury (np. miejsca akcji, imion bohaterów, ważnych wydarzeń). To świetny sposób na szybkie sprawdzenie, czy wszyscy „są w historii”.

 

 

 

Lekcja 2. Bohaterowie i ich relacje

Cel: analiza relacji rodzinnych i rówieśniczych

Wykorzystuję kartę pracy o relacjach w rodzinach Oli i Łukasza. Uczniowie pracują w grupach, każda odpowiada za inną relację (Ola–mama, Ola–babcia, Łukasz–mama itd.).
Podsumowaniem jest rozmowa o tym, czym są relacje i jakie emocje im towarzyszą. Tu świetnie sprawdzają się patyczki z pytaniami i propozycjami odpowiedzi – losowość dodaje dynamiki i angażuje nawet cichszych uczniów.

 

Lekcja 3. Charakterystyka bohaterów

Cel: tworzenie charakterystyki postaci

Na podstawie przygotowanej karty „Zbieramy materiał do charakterystyki Oli i Łukasza” uczniowie uzupełniają informacje o wyglądzie, cechach charakteru, usposobieniu i ocenie bohaterów.
Na rozgrzewkę lub podsumowanie proponuję zabawę „Dwie prawdy i fałsz” – uczniowie tworzą trzy zdania o bohaterze (dwa prawdziwe, jedno fałszywe - na wzór moich plansz), a reszta klasy zgaduje.

  

 

Lekcja 4. Emocje, konflikty, pierwsze uczucia

Cel: interpretacja wydarzeń i emocji bohaterów

Lekcję rozpoczynam od kart taboo – hasła związane z uczuciami, relacjami i konfliktami w powieści (np. zazdrość, kłótnia, sympatia, miłość).
Następnie uczniowie pracują z kartą frazeologiczną do słowa „miłość”, łącząc frazeologizmy z konkretnymi sytuacjami z życia Oli i Łukasza. To dobry moment na rozmowę o tym, czym jest miłość w oczach młodych bohaterów.

 

Lekcja 5. Symbolika i motywy – pająk i rower

Cel: interpretacja tytułu i symboli

Tu do gry wchodzi tangram. Uczniowie w grupach układają kształty kojarzące się z lekturą (pająk, rower, serce), a następnie tłumaczą ich znaczenie w kontekście powieści.
Rozmowa o tytule prowadzi do refleksji nad lękami, pasjami i przełamywaniem własnych ograniczeń.

Tangram możecie bezpłatnie pobrać <TUTAJ>.

 

Lekcja 6. Współczesna forma wypowiedzi

Cel: twórcze pisanie i wczuwanie się w rolę bohatera

Uczniowie projektują profil Łukasza w mediach społecznościowych (na podstawie karty pracy): nazwa profilu, opis „o mnie”, post i komentarz innej postaci.
Alternatywa lub kontynuacja: e-mail Oli do Łukasza, nawiązujący do wieloletnich poszukiwań i późniejszych wydarzeń. To świetne ćwiczenie empatii i narracji pierwszoosobowej.

 

 

Lekcja 7. Podsumowanie i refleksja

Cel: utrwalenie treści i ocenianie bohaterów

Wracamy do gry „Ja mam… kto ma…” oraz patyczków z pytaniami – tym razem pytania mają charakter interpretacyjny („Która decyzja bohatera była najtrudniejsza?”).
Na zakończenie uczniowie tworzą krótką wypowiedź: Czego uczy mnie historia Oli i Łukasza?

Dlaczego ten cykl działa?

• łączy analizę lektury z zabawą i ruchem,

• angażuje emocje uczniów,

• daje przestrzeń do rozmowy o relacjach, które są im bliskie,

• wykorzystuje proste, ale różnorodne pomoce dydaktyczne.

Pajączek na rowerze naprawdę potrafi „złapać” uczniów w swoją sieć – wystarczy dać im narzędzia i trochę swobody w odkrywaniu tej historii.

Moje materiały do  Pajączka na rowerze są <TUTAJ>

Jak poprowadzić cykl lekcji do „Tajemnicy domu w Bielinach”? Pomysły, które angażują od pierwszej minuty

„Tajemnica domu w Bielinach” to jedna z tych lektur, które potrafią porwać uczniów — jeśli tylko damy im przestrzeń na emocje, ciekawość i odkrywanie. Zamiast klasycznego „streszczenia i pytań”, warto zaplanować cykl lekcji, który stopniowo wprowadzi klasę w świat Bielin, pozwoli im działać, analizować i tworzyć.

Od świata przedstawionego do dramy

Cykl rozpoczynam od spokojnego wejścia w książkę – analizy świata przedstawionego. Uczniowie pracują z kartami, porządkują wiedzę o bohaterach, czasie i miejscu akcji, ale już na tym etapie pojawia się element aktywizujący:
„Jestem … i w tej historii najbardziej zapamiętałem/am, że…”.

Krótka forma dramy sprawia, że nawet uczniowie mniej chętni do wypowiedzi mogą znaleźć dla siebie bezpieczną przestrzeń do mówienia.

Relacje rodzinne – bo to one są sercem tej historii

Kolejny krok to praca nad relacjami w rodzinie bohaterów. Przeprowadzka, napięcie, emocje dzieci – to tematy bardzo bliskie uczniom.
Rozmowa o tym, czym są relacje, jak radzimy sobie w trudnych sytuacjach i gdzie szukamy wsparcia, naturalnie łączy treść książki z doświadczeniami uczniów.

Tu nie chodzi o ocenianie bohaterów, ale o empatię i zrozumienie.

Demon Bieda i słowiańskie wierzenia – literatura spotyka kulturę

Jednym z najbardziej angażujących elementów cyklu jest lekcja poświęcona postaci Biedy. Uczniowie poznają ją nie tylko jako bohaterkę książki, ale także jako postać z dawnych wierzeń słowiańskich.

Praca z bestiariuszem, porównywanie legend z literackim przedstawieniem i tworzenie własnych demonów sprawiają, że uczniowie widzą, jak kultura i literatura wzajemnie się przenikają.

To moment, w którym „lektura” przestaje być tylko szkolnym obowiązkiem. 

Jaki to gatunek? A może… kilka naraz?

Zamiast podawać gotowe odpowiedzi, proponuję uczniom samodzielne odkrywanie gatunku powieści.
Czy to przygoda? Fantastyka? A może obyczajówka z elementami detektywistycznymi?

Dyskusja, praca w grupach i uzasadnianie własnych wyborów uczą argumentowania i pokazują, że literatura nie zawsze mieści się w jednej szufladzie.

Projekt, który spina wszystko w całość

Na zakończenie cyklu pojawia się projekt: „Bielińskie Wieści – gazetka z Bielin”.
Uczniowie wcielają się w reporterów, redaktorów i ilustratorów, tworząc artykuły, wywiady i ogłoszenia inspirowane treścią książki.

To nie tylko podsumowanie wiedzy, ale także:

kreatywność,

praca zespołowa,

odpowiedzialność za wspólny efekt. 

Podobne działanie zaproponowałam niegdyś swoim uczniom po omówieniu „Quo vadis" i „Antygony" . Były to wówczas „Wieści z Rzymu" i „Antyczna prasówka"- można o tym poczytać <TUTAJ> i <TUTAJ>. 

Dlaczego warto pracować cyklem?

Praca z lekturą w formie cyklu:

• porządkuje materiał,

• daje uczniom czas na oswojenie się z tekstem,

• pozwala łączyć analizę z działaniem,

• sprawia, że książka „zostaje w głowie” na dłużej.

„Tajemnica domu w Bielinach” daje ogromne możliwości interpretacyjne – wystarczy stworzyć uczniom przestrzeń, by mogli je odkryć.

Dlaczego taki cykl działa? Może dlatego, że łączy:

- emocje,

- analizę,

- kreatywność,

- pracę w grupach,

- elementy gry,

- poczucie przygody.

Uczniowie nie tylko „przerabiają” lekturę — oni ją przeżywają.

Wszystkie materiały zaprezentowane powyżej są dostępne <TUTAJ>.

zaPROJEKTowane Soplicowo

Omawianie "Pana Tadeusza" zakończyliśmy projektem edukacyjnym. W wyznaczonym czasie uczniowie opracowali harmonogram pracy, analizowali tekst lektury, szukali informacji, sporządzali notatki, by w końcowym efekcie przedstawić plakaty, lapbooki lub prezentacje multimedialne.

Poniżej znajduje się lista tematów, jakie zaproponowałam ósmoklasistom:

1. Atlas grzybów rosnących w Soplicowie.
2. Atlas zwierząt żyjących w puszczy litewskiej.
3. Atlas drzew rosnących w puszczy litewskiej.
4. Księga obyczajów staropolskich.
5. Astronomia Wojskiego.
6. Atlas warzyw uprawianych przez Zosię. 

Największą popularnością cieszyły się tematy dotyczące grzybów, zwierząt i warzyw. Najmniej chętnie uczniowie sięgali po gwiazdy (a szkoda...) Jednak każdy znalazł coś dla siebie.

 

 

 

 

Wszystkie działania młodzież realizowała w grupach, w związku z tym koniecznością było wykazanie się umiejętnością współpracy. Ponadto każdy z uczestników projektu miał ściśle określone zadanie do wykonania. 

Ja natomiast cieszę się, że mój cel został osiągnięty - indywidualne uczniowskie obcowanie z tekstem epopei, pochylenie się nad nim (niby język polski, a obcy) i poszukiwanie przez młodych "sensów ukrytych" co nie jest tak oczywistą oczywistością w dzisiejszym świecie.

 

Kilka pomysłów na lekcję z wpisem "W pamiętniku Zofii Bobrówny"

Rozważania dotyczące wiersza Juliusza Słowackiego zajęły nam trzy lekcje, ale dostarczyły tak wielu emocji, że było warto. 
Poniżej przedstawię kilka pomysłów, które wdrożyłam na tych zajęciach.

• Zaczęliśmy od przeglądania pamiętników, które - jak się okazało - są starsze niż moi piątoklasiści :-)
  
  
  
  
• Zapoznaliśmy się z odległością, jaką musiała pokonać Zosia z mamą i siostrą, podróżując z Paryża do Krzemieńca "dyszlem rzemiennym".
  
   
  
  

• Wysłuchaliśmy wiersza w niezwykłym wykonaniu Marka Grechuty.
  
  




• Odszyfrowaliśmy słowo zakodowane za pomocą telefonu komórkowego :-)
  
  
  
  
  
• Uzupełniliśmy świetną (jak zawsze) rysunkową kartę pracy, którą wykonała autorka bloga motyle w dzienniku.
  
  
  
•  Napisaliśmy SMS-y do Juliusza Słowackiego w imieniu Zosi.
  
  

  
  
  
  
• Odegraliśmy scenki, w których Zosia prosi Juliusza Słowackiego o napisanie wierszyka w pamiętniku. Poeta bądź odmawiał i mówił, że nie ma  czasu teraz, ale napisze później, bądź tłumaczył, że nie ma pomysłu na wiersz.
• Na koniec można zaproponować ułożenie tangramu (po poprawnym złożeniu figur powstanie kształt litery Z jak Zosia). Tangram udostępniam TUTAJ-KLIK.
•  O innowacji z tangramami w roli głównej piszę TUTAJ-KLIK
  
  

  

  
   

Było naprawdę bardzo ciekawie :-) 

Po co zbierać muchomory? Grzybobranie "Pan Tadeusz"

Z piątoklasistami zbliżam się do omawiania fragmentu "Pana Tadeusza" dotyczącego grzybobrania. Ten zanikający dziś zwyczaj został przez Mickiewicza barwnie i szczegółowo potraktowany (jak zresztą wszystko, co znalazło się na kartach epopei). Zachwyca znajomością tematu i syci zmysły kolorami. Chciałabym, aby i moi uczniowie odnieśli podobne wrażenia i po lekcji wyszli z poczuciem rozumienia tematu. Zachomikowałam kilka pomocy, które - mam nadzieje - pomogą mi zrealizować cel. Zaczniemy oczywiście od lektury fragmentu. Następnym krokiem będzie wizualizacja słów wieszcza - prezentacja multimedialna.

ABY OBEJRZEĆ PREZENTACJĘ KLIKNIJ TUTAJ

"Wieści z Rzymu", czyli pomysł na "Quo vadis"

Poszukując pomysłów na niesztampowe omówienie "Quo vadis", lektury, która spędza sen z oczu niejednemu poloniście (tak, tak, dobrze czytacie.... poloniście przede wszystkim zależy, by uczniowie jak najwięcej zapamiętali z lekcji, a potem wykazali się tą wiedzą na egzaminie), pomyślałam, że zaproponuję moim ósmoklasistom zabawę w redagowanie gazety. Treści "opublikowane" na łamach tego pisma ściśle dotyczyć będą powieści historycznej Sienkiewicza. Roboczo naszą publikację nazwałam tytułem "Wieści z Rzymu", ale jeśli młodzież wymyśli coś bardziej chwytliwego, bez żalu z niego zrezygnuję.

Dyktando w otchłani (nie)pamięci

W klasie piątej jakiś czas temu omawialiśmy zasady pisowni -om, -on, -ą i -ę. Aby sprawdzić stopień opanowania wiadomości, a jednocześnie utrwalić pisownię ortogramów, zaproponowałam uczniom niecodzienny sposób pisania dyktanda.
Test najeżony trudnościami wydrukowałam i za pomocą przezroczystej taśmy przykleiłam do uczniowskich krzesełek, na których właśnie siedzieli piątoklasiści.

Lektura w pudełku

O lekturze w pudełku usłyszałam od Moniki Czerkas podczas tegorocznej Edu Mocy Online. Polecam wszystkim obejrzenia nagrania z Moniką w roli głównej, która prezentuje formy plastyczne na lekcji języka polskiego. Sposoby podsumowujące pracę z lekturą szkolną przedstawione przez autorkę blue school wprost zachwyciły mnie. Zaczęłam szukać w sieci informacji na interesujący mnie temat i znalazłam kilka wpisów dotyczących lektury w pudełku na nauczycielskich blogach (kreatywna pedagogika, lubimy uczyć czy kreatywny polonista).

Pomysł na "Pamiętnik ..." i indywidualizację pracy w klasie

W ramach dzielenia się wiedzą chciałabym pokazać moją propozycję na realizację zagadnień dotyczących "Pamiętnika z powstania warszawskiego", a jednocześnie metodę "na dostosowanie wymagań do możliwości uczniów" (nauczyciel zrozumie 😉). Wykonanie zaplanowanych aktywności zajęło nam 2 godziny lekcyjne.

Zaczęliśmy od wspólnych działań. Omówiliśmy sposób wypowiadania się ludzi będących pod wpływem silnych emocji, a następnie przeczytaliśmy tekst. Uczniowie wysłuchali kilku moich słów na temat genezy utworu. Następnym krokiem było stworzenie grup, które będą mogły pracować o odpowiednim tempie nad zadaniami określonej trudności. 

Stanowiska (nie całkiem) "syzyfowe"

W tym roku omawianie "Syzyfowych prac" podsumowaliśmy pracą na stanowiskach (czy też stacjach dydaktycznych). Zauważyłam, że uczniowie chętnie pracują w ten sposób i są zaangażowani w wykonywanie zadań. Wybrałam zatem stanowiska jako sposób na podsumowanie zagadnień dotyczących powieści Żeromskiego. 

Moje wcześniejsze doświadczenia w pracy na stanowiskach opisałam, relacjonując lekcję dotyczącą powieści "Krzyżacy" (Można przeczytać o tym TUTAJ).

Mikołajkowe lapbooki

"Mikołajek" już dawno za nami, a w czasie omawiania tej lektury w klasie czwartej tworzyliśmy lapbooki, czyli "książki na kolanach". Choć twórcza praca nad tym zagadnieniem zajęła nam sporo czasu , nie uważam go za czas stracony. Myślę, że treści zamieszczane na interaktywnych wklejkach zostaną dłużej w pamięci dziecka niż tradycyjna notatka. Ciekawy artykuł o lapbookach w edukacji czytelniczej znaleźć można na  tej stronie  (Biblioteka Cyfrowa ORE), zachęcam do przeczytania. 

Szukając materiałów do pracy z "Mikołajkiem" metodą lapobooka, trafiłam na kopalnię pomysłów i  przydatnych materiałów - był to blog napolskim. Dziękuję autorce bloga :-)

Cyfrowy komiks na podstawie "Romea i Julii"

Jako podsumowanie zagadnień rozważanych podczas omawiania "Romea i Julii" zaproponowałam uczniom wykonanie komiksu ilustrującego wybrane sceny tego dramatu. Jako że tablety są w naszej szkole uzupełnieniem tradycyjnych metod nauczania (każdy uczeń pierwszej klasy gimnazjalnej otrzymał takowy sprzęt od organu prowadzącego szkołę), gimnazjaliści dobrani w dwu- lub trzyosobowe zespoły przystąpili do działania.

Podczas zajęć wykorzystaliśmy możliwość pracy na stronie www. storyboardthat.com.  Oczywiście było to możliwe dzięki temu, że w naszej szkole mamy stały dostęp do sieci.

Antyczna prasówka

Na zakończenie rozważań dotyczących "Antygony" zaproponowałam uczniom, aby na kilka godzin stali się redaktorami (hipotetycznej) starożytnej gazety i przedstawili problemy zasygnalizowane w tej klasycznej greckiej tragedii, zachęcając bardzo opornych do sięgnięcia po tę lekturę.

Myśliwcy z "Dywizjonu 303" na Facebooku!!!

Dla współczesnych uczniów media społecznościowe są bardzo ważne, jest to część ich życia. Większość czasu wolnego młodzież spędza, obserwując aktywność znajomych na przykład na Facebooku czy Instagramie, przeglądając komentarze i sprawdzając polubienia, dyskutując i planując wydarzenia. 
Każdy zalogowany użytkownik portalu społecznościowego jest posiadaczem konta i twórcą własnego profilu, a ten z kolei jest niczym innym jak charakterystyką w punktach.

 Postanowiłam wykorzystać ten fakt do tego, aby przybliżyć uczniom postaci lotników z "Dywizjonu 303", którzy są już dla młodzieży ludźmi z minionej epoki.
Dzień wcześniej ogólnie nakreśliłam, czym będziemy zajmować się na kolejnej lekcji. Poprosiłam uczniów o zebranie informacji o konkretnym (wybranym przez siebie) bohaterze omawianej powieści reportażowej. Na początku kolejnych zajęć rozdałam młodzieży wydrukowane karty profilowe, które są tutaj dostępne i poprosiłam o ich wypełnienie dla wybranych przez siebie postaci.