„Pajączek na rowerze” w praktyce – pomysł na cykl pracy z lekturą

 Nieustannie szukam sposobów, by lektura stała się dla uczniów doświadczeniem, a nie tylko „materiałem do opracowania”. Pajączek na rowerze Ewy Nowak idealnie się do tego nadaje – bliska uczniom tematyka, bohaterowie w ich wieku, emocje, relacje rodzinne i pierwsze uczucia. Poniżej przedstawiam propozycję cyklu lekcji opartą na aktywizujących metodach i pomocach, które już mam w swojej klasowej „skrzynce narzędzi”: kartach pracy, tangramie, kartach taboo, grze „Ja mam… kto ma…”, „Dwóch prawdach i fałszu”, patyczkach z pytaniami oraz kartach pracy z frazeologizmami do słowa miłość i serce.

 

Lekcja 1. Wchodzimy w świat przedstawiony

Cel: uporządkowanie podstawowych informacji o lekturze

Zaczynam od pracy z kartą pracy dotyczącą świata przedstawionego (czas, miejsce, narrator, bohaterowie). Uczniowie pracują w parach – jedna osoba analizuje czas i miejsce akcji, druga narratora i bohaterów, a następnie uzupełniają całość wspólnie.
Na koniec (ale równie dobrze możemy od tego zacząć) krótka aktywność: gra „Ja mam… kto ma…” – pytania dotyczą faktów z lektury (np. miejsca akcji, imion bohaterów, ważnych wydarzeń). To świetny sposób na szybkie sprawdzenie, czy wszyscy „są w historii”.

 

 

 

Lekcja 2. Bohaterowie i ich relacje

Cel: analiza relacji rodzinnych i rówieśniczych

Wykorzystuję kartę pracy o relacjach w rodzinach Oli i Łukasza. Uczniowie pracują w grupach, każda odpowiada za inną relację (Ola–mama, Ola–babcia, Łukasz–mama itd.).
Podsumowaniem jest rozmowa o tym, czym są relacje i jakie emocje im towarzyszą. Tu świetnie sprawdzają się patyczki z pytaniami i propozycjami odpowiedzi – losowość dodaje dynamiki i angażuje nawet cichszych uczniów.

 

Lekcja 3. Charakterystyka bohaterów

Cel: tworzenie charakterystyki postaci

Na podstawie przygotowanej karty „Zbieramy materiał do charakterystyki Oli i Łukasza” uczniowie uzupełniają informacje o wyglądzie, cechach charakteru, usposobieniu i ocenie bohaterów.
Na rozgrzewkę lub podsumowanie proponuję zabawę „Dwie prawdy i fałsz” – uczniowie tworzą trzy zdania o bohaterze (dwa prawdziwe, jedno fałszywe - na wzór moich plansz), a reszta klasy zgaduje.

  

 

Lekcja 4. Emocje, konflikty, pierwsze uczucia

Cel: interpretacja wydarzeń i emocji bohaterów

Lekcję rozpoczynam od kart taboo – hasła związane z uczuciami, relacjami i konfliktami w powieści (np. zazdrość, kłótnia, sympatia, miłość).
Następnie uczniowie pracują z kartą frazeologiczną do słowa „miłość”, łącząc frazeologizmy z konkretnymi sytuacjami z życia Oli i Łukasza. To dobry moment na rozmowę o tym, czym jest miłość w oczach młodych bohaterów.

 

Lekcja 5. Symbolika i motywy – pająk i rower

Cel: interpretacja tytułu i symboli

Tu do gry wchodzi tangram. Uczniowie w grupach układają kształty kojarzące się z lekturą (pająk, rower, serce), a następnie tłumaczą ich znaczenie w kontekście powieści.
Rozmowa o tytule prowadzi do refleksji nad lękami, pasjami i przełamywaniem własnych ograniczeń.

Tangram możecie bezpłatnie pobrać <TUTAJ>.

 

Lekcja 6. Współczesna forma wypowiedzi

Cel: twórcze pisanie i wczuwanie się w rolę bohatera

Uczniowie projektują profil Łukasza w mediach społecznościowych (na podstawie karty pracy): nazwa profilu, opis „o mnie”, post i komentarz innej postaci.
Alternatywa lub kontynuacja: e-mail Oli do Łukasza, nawiązujący do wieloletnich poszukiwań i późniejszych wydarzeń. To świetne ćwiczenie empatii i narracji pierwszoosobowej.

 

 

Lekcja 7. Podsumowanie i refleksja

Cel: utrwalenie treści i ocenianie bohaterów

Wracamy do gry „Ja mam… kto ma…” oraz patyczków z pytaniami – tym razem pytania mają charakter interpretacyjny („Która decyzja bohatera była najtrudniejsza?”).
Na zakończenie uczniowie tworzą krótką wypowiedź: Czego uczy mnie historia Oli i Łukasza?

Dlaczego ten cykl działa?

• łączy analizę lektury z zabawą i ruchem,

• angażuje emocje uczniów,

• daje przestrzeń do rozmowy o relacjach, które są im bliskie,

• wykorzystuje proste, ale różnorodne pomoce dydaktyczne.

Pajączek na rowerze naprawdę potrafi „złapać” uczniów w swoją sieć – wystarczy dać im narzędzia i trochę swobody w odkrywaniu tej historii.

Moje materiały do  Pajączka na rowerze są <TUTAJ>

„Akademia Pana Kleksa” – pomysł na cykl lekcji | scenariusze, karty pracy i materiały dydaktyczne

„Akademia Pana Kleksa” to lektura obowiązkowa w klasach 4–6 szkoły podstawowej. Fantastyczny świat, niezwykły nauczyciel i bohaterowie, którzy wymykają się schematom, sprawiają, że książka Jana Brzechwy daje ogromne możliwości dydaktyczne. Warunek jest jeden: warto potraktować ją jako cykl lekcji, a nie pojedyncze zajęcia.

Poniżej dzielę się pomysłem na spójne omówienie lektury „Akademia Pana Kleksa”, oparte na pracy krok po kroku: od świata przedstawionego, przez bohaterów, aż po frazeologię i rozwijanie słownictwa.

1. „Akademia Pana Kleksa” – świat przedstawiony

Pierwsze lekcje warto poświęcić analizie świata przedstawionego: miejsca akcji, zasad panujących w Akademii oraz jej odmienności od znanej uczniom szkoły. Praca z tekstem, karty pracy i prezentacja multimedialna pomagają uporządkować informacje i wprowadzić uczniów w klimat lektury. Dodatkowo w układaniu planu wydarzeń można zaproponować uczniom wyjście z ławek i ruch.

 

2. Nauka w szkole Pana Kleksa – niezwykłe lekcje

Nietypowe przedmioty i metody nauczania to jeden z najbardziej atrakcyjnych elementów lektury. Lekcja poświęcona nauce w Akademii sprzyja rozmowie o tym, czym jest edukacja i jak może wyglądać proces uczenia się. 

  

 

3. Ambroży Kleks – opis postaci nauczyciela

Opis postaci Ambrożego Kleksa to doskonała okazja do pracy nad formami wypowiedzi. Uczniowie analizują wygląd, cechy charakteru i sposób zachowania bohatera, ucząc się jednocześnie, jak konstruować opis postaci oparty na tekście literackim.

 

4. Mateusz – książę, szpak, pisarz

Historia Mateusza pozwala spojrzeć na „Akademię Pana Kleksa” w bardziej refleksyjny sposób. To lekcja o tożsamości, doświadczeniu i konsekwencjach wyborów. Dobrze poprowadzona analiza tej postaci rozwija umiejętność interpretacji i rozmowy o wartościach.

 

 

5. Pies w „Akademii Pana Kleksa” – frazeologia i słownictwo

Ostatni etap cyklu może łączyć literaturę z językiem. Frazeologizmy związane z psem, odwołania kulturowe i literackie pozwalają rozwijać słownictwo i pokazują, jak lektura staje się punktem wyjścia do pracy językowej.

 

Materiały dydaktyczne do „Akademii Pana Kleksa” – gotowy pakiet PDF

Z myślą o takim właśnie cyklu lekcji do lektury „Akademia Pana Kleksa” powstał kompletny pakiet cyfrowych materiałów dydaktycznych. Zawiera on:

• 5 scenariuszy lekcji,

• 4 karty pracy wraz z odpowiedziami,

• 2 prezentacje multimedialne,

• link do ćwiczenia interaktywnego.

   

To ponad 50 stron materiałów w formacie PDF, które prowadzą nauczyciela lekcja po lekcji przez pełne omówienie lektury. Pakiet sprawdzi się zarówno w szkole, jak i w edukacji domowej czy na zajęciach korepetytorskich.

 Jeśli podejrzewasz, że możesz wykorzystać te materiały na swoich lekcjach, są one dostępne <TUTAJ>.

Jak poprowadzić cykl lekcji do „Tajemnicy domu w Bielinach”? Pomysły, które angażują od pierwszej minuty

„Tajemnica domu w Bielinach” to jedna z tych lektur, które potrafią porwać uczniów — jeśli tylko damy im przestrzeń na emocje, ciekawość i odkrywanie. Zamiast klasycznego „streszczenia i pytań”, warto zaplanować cykl lekcji, który stopniowo wprowadzi klasę w świat Bielin, pozwoli im działać, analizować i tworzyć.

Od świata przedstawionego do dramy

Cykl rozpoczynam od spokojnego wejścia w książkę – analizy świata przedstawionego. Uczniowie pracują z kartami, porządkują wiedzę o bohaterach, czasie i miejscu akcji, ale już na tym etapie pojawia się element aktywizujący:
„Jestem … i w tej historii najbardziej zapamiętałem/am, że…”.

Krótka forma dramy sprawia, że nawet uczniowie mniej chętni do wypowiedzi mogą znaleźć dla siebie bezpieczną przestrzeń do mówienia.

Relacje rodzinne – bo to one są sercem tej historii

Kolejny krok to praca nad relacjami w rodzinie bohaterów. Przeprowadzka, napięcie, emocje dzieci – to tematy bardzo bliskie uczniom.
Rozmowa o tym, czym są relacje, jak radzimy sobie w trudnych sytuacjach i gdzie szukamy wsparcia, naturalnie łączy treść książki z doświadczeniami uczniów.

Tu nie chodzi o ocenianie bohaterów, ale o empatię i zrozumienie.

Demon Bieda i słowiańskie wierzenia – literatura spotyka kulturę

Jednym z najbardziej angażujących elementów cyklu jest lekcja poświęcona postaci Biedy. Uczniowie poznają ją nie tylko jako bohaterkę książki, ale także jako postać z dawnych wierzeń słowiańskich.

Praca z bestiariuszem, porównywanie legend z literackim przedstawieniem i tworzenie własnych demonów sprawiają, że uczniowie widzą, jak kultura i literatura wzajemnie się przenikają.

To moment, w którym „lektura” przestaje być tylko szkolnym obowiązkiem. 

Jaki to gatunek? A może… kilka naraz?

Zamiast podawać gotowe odpowiedzi, proponuję uczniom samodzielne odkrywanie gatunku powieści.
Czy to przygoda? Fantastyka? A może obyczajówka z elementami detektywistycznymi?

Dyskusja, praca w grupach i uzasadnianie własnych wyborów uczą argumentowania i pokazują, że literatura nie zawsze mieści się w jednej szufladzie.

Projekt, który spina wszystko w całość

Na zakończenie cyklu pojawia się projekt: „Bielińskie Wieści – gazetka z Bielin”.
Uczniowie wcielają się w reporterów, redaktorów i ilustratorów, tworząc artykuły, wywiady i ogłoszenia inspirowane treścią książki.

To nie tylko podsumowanie wiedzy, ale także:

kreatywność,

praca zespołowa,

odpowiedzialność za wspólny efekt. 

Podobne działanie zaproponowałam niegdyś swoim uczniom po omówieniu „Quo vadis" i „Antygony" . Były to wówczas „Wieści z Rzymu" i „Antyczna prasówka"- można o tym poczytać <TUTAJ> i <TUTAJ>. 

Dlaczego warto pracować cyklem?

Praca z lekturą w formie cyklu:

• porządkuje materiał,

• daje uczniom czas na oswojenie się z tekstem,

• pozwala łączyć analizę z działaniem,

• sprawia, że książka „zostaje w głowie” na dłużej.

„Tajemnica domu w Bielinach” daje ogromne możliwości interpretacyjne – wystarczy stworzyć uczniom przestrzeń, by mogli je odkryć.

Dlaczego taki cykl działa? Może dlatego, że łączy:

- emocje,

- analizę,

- kreatywność,

- pracę w grupach,

- elementy gry,

- poczucie przygody.

Uczniowie nie tylko „przerabiają” lekturę — oni ją przeżywają.

Wszystkie materiały zaprezentowane powyżej są dostępne <TUTAJ>.

Lekcja w ruchu. Jak poruszyć uczniów

Są takie dni, kiedy klasa aż buzuje energią. Uczniowie wiercą się, stukają długopisami, patrzą w okno, a każde polecenie zdaje się odbijać od ściany. Zamiast walczyć z tą energią — można ją wykorzystać. I tak powstała moja „lekcja w ruchu”, czyli zajęcia, podczas których tekst literacki dosłownie… ożywa.

Dlaczego ruch na lekcji języka polskiego?

Ruch:

pobudza kreatywność,

pomaga skupić uwagę,

redukuje napięcie,

wspiera zapamiętywanie,

pozwala inaczej spojrzeć na tekst.

Nie każdy uczeń najlepiej uczy się, siedząc w ławce. Czasem wystarczy zmiana perspektywy — dosłownie.

Na czym polegała lekcja?

Wybrałam fragment lektury, który dobrze nadaje się do interpretacji scenicznej. Uczniowie pracowali w kilku stacjach zadaniowych, a każda z nich wymagała… ruchu.

Stacja 1: Gesty i emocje

Uczniowie mieli wyrazić emocje bohatera wyłącznie gestem i postawą ciała. Bez słów.Efekt? Zdumiewająco trafne interpretacje — i dużo śmiechu.

Stacja 2: Żywa mapa wydarzeń

Na podłodze ułożyłam „mapę” z kartek. Uczniowie przemieszczali się po niej, odtwarzając kolejność wydarzeń.Ruch pomagał im zrozumieć dynamikę tekstu.

Stacja 3: Dialog w ruchu

Parom uczniów dałam krótkie dialogi. Ich zadaniem było odegrać je w ruchu — tak, aby gesty i tempo poruszania się oddawały relacje między bohaterami.

Stacja 4: Ruchome cytaty

Uczniowie losowali cytaty i mieli pokazać ich sens za pomocą krótkiej scenki.To ćwiczenie świetnie sprawdza się przy pracy z metaforą.

Co dała ta lekcja?

Zaangażowanie — nawet ci, którzy zwykle są „niewidzialni”, włączyli się w działania.

Głębsze zrozumienie tekstu — ruch wymusza interpretację, a nie tylko odczytanie.

Integracja — praca w grupach i parach naturalnie buduje relacje.

Radość — uczniowie wyszli z lekcji… uśmiechnięci.

Czy warto spróbować?

Zdecydowanie. „Lekcja w ruchu” to świetny sposób na:

- przełamanie rutyny,

- pobudzenie klasy,

- wprowadzenie elementu teatru,

- pokazanie, że literatura jest żywa i można ją poczuć całym ciałem.

zaPROJEKTowane Soplicowo

Omawianie "Pana Tadeusza" zakończyliśmy projektem edukacyjnym. W wyznaczonym czasie uczniowie opracowali harmonogram pracy, analizowali tekst lektury, szukali informacji, sporządzali notatki, by w końcowym efekcie przedstawić plakaty, lapbooki lub prezentacje multimedialne.

Poniżej znajduje się lista tematów, jakie zaproponowałam ósmoklasistom:

1. Atlas grzybów rosnących w Soplicowie.
2. Atlas zwierząt żyjących w puszczy litewskiej.
3. Atlas drzew rosnących w puszczy litewskiej.
4. Księga obyczajów staropolskich.
5. Astronomia Wojskiego.
6. Atlas warzyw uprawianych przez Zosię. 

Największą popularnością cieszyły się tematy dotyczące grzybów, zwierząt i warzyw. Najmniej chętnie uczniowie sięgali po gwiazdy (a szkoda...) Jednak każdy znalazł coś dla siebie.

 

 

 

 

Wszystkie działania młodzież realizowała w grupach, w związku z tym koniecznością było wykazanie się umiejętnością współpracy. Ponadto każdy z uczestników projektu miał ściśle określone zadanie do wykonania. 

Ja natomiast cieszę się, że mój cel został osiągnięty - indywidualne uczniowskie obcowanie z tekstem epopei, pochylenie się nad nim (niby język polski, a obcy) i poszukiwanie przez młodych "sensów ukrytych" co nie jest tak oczywistą oczywistością w dzisiejszym świecie.

 

Karty DIXIT sposobem na...

DIXIT to jedna z fantastycznych gier, która za pomocą pięknych kart w zaskakujący sposób szuka wszelkich skojarzeń do grafik, a tym samym zachęca do wspólnego pobudzania wyobraźni w gronie przyjaciół i rodziny.

Jakiś czas temu uczestniczyłam w webinarium prowadzonym przez Monikę Czerkas i Agnieszkę Pietnoczkę. Prelegentki w fantastyczny sposób przedstawiły możliwości kart DIXIT i zaproponowały sposób ich wykorzystania na języku polskim. Na bazie ich propozycji stworzyłam prezentację w moim ukochanym narzędziu - genially (instrukcję, jak przygotować interaktywny slajd, umieściłam TUTAJ).

Poniższa prezentacja  zawiera "pigułkę" pomysłów omawianych w czasie spotkania przez autorkę bloga Blue School. Po najechaniu kursorem myszki na interaktywny element otworzy się chmurka z krótkim opisem zasygnalizowanego hasłowo sposobu na DIXIT w czasie zajęć języka polskiego.

Oprócz zamieszczonych na slajdzie dixitowych inspiracji, chciałabym zaproponować jeszcze dwa pomysły, z których ja często korzystam w czasie spotkań z młodzieżą. 

W czasie zajęć z wychowawcą rozkładamy karty na stoliku bądź ławce i prosimy uczniów, aby podeszli do wyłożonych kart,przyjrzeli się im i wybrali jedną ilustrację, która będzie kojarzyła im się z jedną osobą w klasie. Następnie uczniowie wychodzą na środek sali lub też z własnego miejsca pokazują, jaką kartę wybrali i  opowiadają (chwilowo nie zdradzając imienia) o osobie, której ta karta dotyczy. Pozostali uczniowie z klasy na podstawie usłyszanego opisu odgadują, o kim akurat była mowa. Następnie mówca potwierdza lub zaprzecza przypuszczeniom koleżanek i kolegów.

Podobny trick można z powodzeniem zastosować na lekcji języka polskiego w czasie powtórek do egzaminu, jeśli chodzi o bohaterów literackich. W tym przypadku, uczniowie wybierają kartę, która według nich najtrafniej reprezentuje bohatera literackiego. Następnie uczeń przedstawia powody swojego wyboru i uzasadnia go. Dodatkowo poszerzamy zakres wypowiedzi ucznia o gatunek i rodzaj utworu, z jakiego pochodzi bohater.

Kolejny pomysł, jaki wykorzystuję na lekcji języka polskiego, dotyczy tworzenia spójnej historii. 

Każdemu uczestnikowi zajęć rozdajemy losowo po jednej karcie. Uczniowie przyglądają się przez moment swojej grafice Następnie tłumaczymy, że zadaniem całej klasy będzie opowiedzenie pewnej spójnej historii, wykorzystując elementy zamieszczone na obrazkach. Dodatkowym utrudnieniem jest fakt, że przedstawione przez uczniów wydarzenia muszą być powiązane zasadą przyczynowo-skutkową,a zatem uczniowie muszą słuchać siebie wzajemnie, aby nie popełnić żadnego błędu logicznego.

Ciekawym zastosowaniem kart DIXIT na lekcjach języka polskiego jest sposób, o którym pisała na fanpage'u Agata Karolczyk - Kozyra, czyli Kreatywny polonista. Agata zaproponowała, aby karty rozłożyć na stole i umożliwić uczniom przyjrzenie się im.  Następnie uczniowie wybierają tę z kart, którą mogą dopasować do treści omawianych na lekcji lektur. Oczywiście, uczniowie opowiadają o tym, co spowodowało, że dokonali takiego a nie innego wyboru. 

W czasie pandemii firma Rebel zamieściła zestaw kart DIXIT do bezpłatnego pobrania w formacie print&play TUTAJ

Można je pobrać, wydrukować, zalaminować i przeprowadzić z ich udziałem ciekawą lekcję. 

Dziś ukazał się bardzo ciekawy post na funpage'u WIDZIANE OCZAMI NAUCZYCIELA dotyczący kart metaforycznych i sposobu pracy z nimi.

 Zachęcam do zapoznania się z tym i innymi pomysłami autorki profilu.

Na wirtualnej tablicy - Jamboard

Ostatnio (w czasie zdalnych spotkań z uczniami) bardzo chętnie sięgam do ciekawego narzędzia, jakim jest wirtualna tablica Google Jamboard.

Jamboard to wirtualna tablica, którą można wykorzystać do współpracy z uczniami, a także do realizacji projektów. Z narzędzia może korzystać każdy użytkownik konta Google, a znaleźć je można tutaj:

Po naciśnięciu na kafelek "Jamboard" pojawia się nam przestrzeń, w której za pomocą pomarańczowego plusa umieszczonego w prawym dolnym rogu możemy stworzyć własne "jamy". Powstałą tablicę nazywamy i pobieramy link (uprzednio zmieniając uprawnienia, które domyślnie przyznane są tylko do przeglądania). Możemy go udostępnić osobom (w naszym przypadku to uczniowie), z którymi będziemy współpracować na tablicy. 

Użytkownicy innych kont Google'a zobaczą pustą tablicę (podobną do tej, która kryje się pod linkiem). Uczniowie mogą już pracować w zespołach lub każdy indywidualnie, korzystając z menu znajdującego się po lewej stronie: pisaki, gumka, możliwość dodania notatki, zdjęcia lub pola tekstowego (można je dowolnie powiększać). Każdy wstawiony obiekt uczniowie mogą powielać, usuwać oraz ustawiać ważność (na wierzchu lub pod spodem).

Po wspólnej edycji tablica może wyglądać tak jak ta na zdjęciu poniżej (wprowadzenie do hymnu "Czego chcesz od nas, Panie").

Tablicę Jamboard wykorzystać można do przedstawienia treści, które należy uporządkować. Osoby wspólnie edytujące treści na tablicy mogą dowolnie przesuwać umieszczone przez nauczyciela elementy (szkielet rozprawki). 

Korzystając z opcji ustawienia tła poprzez wgranie własnego obrazu, można poprosić uczniów na przykład o zaznaczenie środków stylistycznych.

 

Z racji tego, że na narzędziu jamboard nie  ma opcji autokorekty tekstu, świetnie nadaje się ono do pisania dyktanda - każdemu uczniowi można przypisać jedna z dwudziestu tablic, a po zakończeniu pisania tekstu wyłączyć w ustawieniach możliwość edycji tablicy .

Co istotnie, każdy "jam" można powielić, pobrać jako PDF lub zapisać jako obraz.

 
Wirtualna tablica Jamboard zdecydowanie umożliwia aktywizację uczniów na zdalnych lekcjach i pobudza ich kreatywność.

Poniżej przedstawiam również swoją propozycję na wykorzystane tablicy Jamboard w pracy zdalnej z uczniami z SPE.